Garnalenvisserij

garnalenvisser | © foto fitis, sytske dijksen

Garnalen worden langs de Noordzeekust en in de Waddenzee gevangen. De internationale waddenvloot telt ongeveer 500 schepen die zijn uitgerust voor de garnalenvisserij. Na 1995 zijn de vangsten aanzienlijk gestegen. Het vistuig van een garnalenkotter woelt de bodem niet echt om, maar het effect op kwetsbare dieren die aan de oppervlakte leven, zoals kokerwormen en jonge mosselen, is nog niet goed bekend. Ook worden ook veel andere dieren meegevangen. Speciale aanpassingen aan de netten en zeeftechnieken aan boord zorgen ervoor dat die bijvangst het avontuur grotendeels overleeft.

Na een lange reis bij de visboer

Shrimp vessel | © Sytske Dijksen, www.fotofitis.nl

De garnalenvissers zijn het hele jaar actief, maar vangen de meeste garnalen in het voor- en najaar. Garnalen worden, net als platvis, gevangen met een boomkor. Daar zitten in dit geval geen wekkerkettingen aan, maar met een rollenpees: een touw met ronde blokken die over de bodem rollen en de garnalen opschrikken. Eenmaal aan boord worden de garnalen gekookt, gewassen en gekoeld opgeslagen voor het vervoer naar de visafslag. Hierna moeten de garnalen nog gepeld worden. Meestal worden de ongepelde garnalen in vrachtwagens naar landen als Polen en Marokko vervoerd omdat daar de lonen voor de pellers veel lager liggen. De gepelde garnalen komen dan weer via de snelweg terug naar Nederland.

Tot 1995 waren er weinig ganalen te vangen langs de kust en de in de Waddenzee. Daarna stegen de vangsten explosief. De vissers brachten zo veel garnalen aan land dat de prijzen daalden tot onder de kostprijs. Sinds die tijd worstelen de garnalenvissers regelmatig met de vraag hoe de aanvoer te beperken zodat de garnalenvisserij lonend blijft.

Natuurbeheer

shrimp catch | © foto fitis, sytske dijksen

Verschillende delen van de Waddenzee en de Noordzeekustzone zijn met het oog op natuurbescherming gesloten voor de traditionele garnalenvisserij met de klossenpees. Weer andere delen mogen alleen bevist worden met de meest milieuvriendelijke techniek, oftewel de pulskor. Hoewel grote delen van de Waddenzee en de Noordzeekustzone nog steeds vrij zijn voor alle vissers, heeft de sector toch grote moeite met het sluiten van gebieden. Er is onderzoek gedaan naar de effecten van de garnalenvisserij op de zeebodem. Dat onderzoek is echter voor het belangrijkste deel mislukt omdat de vakken die onbevist hadden moeten blijven toch -illegaal- bevist zijn.

MSC-garnalen?

Al sinds 2009 zijn vertegenwoordigers van de Nederlandse garnalensector in overleg met de MSC-organisatie om tot certificering voor de Nederlandse garnaal te komen. Dat traject loopt vooral vast op het struikelpunt van het bestandsbeheer. Een visserij krijgt het keurmerk als de sector kan aantonen dat de natuurlijke bestandsomvang bewaakt en op peil gehouden wordt. Voor gequoteerde vissoorten is dat geen probleem: die worden jaarlijks via wetenschappelijke surveys gemonitord, en zo nodig neemt de overheid vangstbeperkende maatregelen. Maar voor garnalen ligt dat heel anders. De garnalenstand wordt niet jaarlijks wetenschappelijk in kaart gebracht en er zijn geen overheidregels voor vangstbeperking. Bovendien fluctueert de garnalenstand enorm door factoren die niets met de visserij te maken hebben. Onderlinge vangstbeperkende afspraken, die de vissers in jaren met grote aanvoer maar al te graag zouden maken, zijn bij de wet verboden. Kortom, het MSC-traject voor de Nederlandse garnaal is een bijzonder moeizaam pad. De sector heeft nu de hoop gevestigd op een ander keurmerk.

Innovaties

Ondernemende garnalenvissers en andere betrokkenen zijn hard op zoek naar vernieuwingen die goed zijn voor de visser, de natuur en de consument.
Veel garnalenvissers gebruiken al een pulstuig. Dit systeem, waarbij de garnalen met stroomstootjes worden opgeschrikt, werkt met veel minder klossen in de pees, zodat de invloed op de zeebodem minder is.
Een andere vernieuwing is de 'brievenbus', een grofmazig ontsnappingsluik in het net waardoor de bijvangst wordt beperkt.
Ook de garnalenverwerking staat niet stil. Op Texel en in Lauwersoog staan pelmachines. De garnalen die hier gepeld worden zijn veel verser en smakelijker dan de garnalen die de lange reis naar de pelateliers in Marokko hebben gemaakt.