Stichting Advisering Bestuursrechtspraak geeft advies aan Raad van State

Vissers verdreven: waarom eigenlijk?

DEN HAAG – Er is nog veel onduidelijkheid, maar in de praktijk is het denkbaar dat noordelijke kustvissers/garnalenvissers grote delen van hun visgronden verliezen. Waarom de overheid dat nodig acht is helemaal niet duidelijk. Een ecologische onderbouwing van de visserijmaatregelen ontbreekt.

Dat blijkt klip en klaar uit een deskundigenrapport van de Stichting Advisering Bestuursrechtspraak (StAB) in opdracht van de Raad van State.  De RvS had de StAB gevraagd om de gevolgen van het zogeheten toegangsbeperkingsbesluit in de Noordzeekustzone voor de kustvissers in beeld te brengen. Dit in april vorig jaar in werking getreden toegangsbeperkingsbesluit vloeit voort uit de afspraken in het Vibeg-akkoord ‘Vissen binnen de grenzen van Natura 2000’ van december 2011 en heeft als doel bodemberoering te beperken en verstoring van eenden te verminderen.

Nadat het ministerie van Economische Zaken de bezwaren van Han IJpma (WR 244) en Johan Rispens (ZK 18, plus 38 collega-garnalenvissers) vorig jaar had weggewimpeld, zijn de vissers in beroep gegaan bij de Raad van State. Alvorens dat beroep inhoudelijk te behandelen is de StAB door de RvS gevraagd om onderzoek in te stellen. Betrokkenen zijn voor een hoorzitting uitgenodigd.

De WR 244 en ZK 18 spelen een hoofdrol in de procedure tegen het toegangsbeperkingsbesluit in de Noordzeekustzone.De WR 244 en ZK 18 spelen een hoofdrol in de procedure tegen het toegangsbeperkingsbesluit in de Noordzeekustzone.In het toegangsbeperkingsbesluit ontbreekt naar het oordeel van de StAB een ecologische onderbouwing van de zoneringsmaatregelen, terwijl in de bestreden beslissing op bezwaar door de staatssecretaris slechts globaal verwezen wordt naar diverse rapporten van het onderzoeksinstituut IMARES. Het is echter niet duidelijk waarop de overheid zich concreet baseert. Vier relevante IMARES-rapporten worden door de StAB onder de loep genomen. De StAB constateert dat daarin geschreven wordt over veronderstellingen, verdeelde meningen, verwachtingen, de noodzaak van ‘nader inzicht’, onduidelijke effecten en kennislacunes. Samenvattend blijkt dat er nog veel onbekend is en/of wetenschappelijke overeenstemming ontbreekt over de effecten van de klossenpees. Wat het StAB opvalt is dat IMARES-rapporten niet zijn opgesteld ter onderbouwing van het toegangsbeperkingsbesluit of Vibeg-akkoord, maar dat afspraken uit het Vibeg-akkoord (en dus de toegangsbeperkende maatregelen voor de visserij) in enkele van de IMARES-rapporten juist als vaststaand feit zijn meegenomen.

Garnalenvissers stellen dat helemaal niet is aangetoond dat hun visserijactiviteit effect heeft op de kwaliteit van het zogeheten habitattype H1110b (‘permanent met zeewater van geringe diepte overstroomde zandbanken’). Ook ontkennen de vissers dat ze overwinterende eenden verstoren en noemen het instellen van rustgebieden dus overbodig. De eenden eten bovendien geen garnalen, maar schelpdieren.

De 39 betrokken garnalenvissers vissen vanuit Lauwersoog vrijwel jaarrond in de Noordzeekustzone. Behalve het directe verlies van ongeveer de helft van hun visgronden, worden bovendien sommige open gebieden alleen via een omweg bereikbaar vanwege een doorvaartverbod in zone 1 in de winter. In de open gebleven delen van de Noordzeekustzone wordt gevreesd voor een enorme toename van de visserijdruk en dus zware concurrentie.

De vangstgebieden van het gemengde visserijbedrijf WR 244 liggen grotendeels in de Noordzeekustzone, vanaf Petten tot aan Terschelling. Meer dan de helft van het visgebied ligt in de zones 1, 2 en 3. Daarmee verliest IJpma een aanzienlijk deel van zijn visgronden, naar eigen zeggen 70 procent. De begrote schade voor het Wieringer visserijbedrijf is circa 2,9 miljoen euro (gerekend tot 2026 als Han IJpma pensioengerechtend wordt). Nu de WR 244 wordt ingericht voor de pulsvisserij mag er overigens wel in zone 2 ter hoogte van Petten worden doorgevist.

Heel veel is nog onduidelijk, en de StAB ziet ook verschillen tussen afspraken in het Vibeg-akkoord en het toegangsbeperkend besluit. Voorbeeld: in het Vibeg-akkoord wordt de boomkorvisserij met wekkerkettingen per 1 januari 2016 verboden. Maar in het toegangsbeperkend besluit wordt het verbod op wekkerkettingen onvoorwaardelijk gekoppeld aan opheffing van het Europese verbod op elektrisch vissen zonder een datum te noemen.

,,Op voorhand valt niet uit te sluiten dat bodemberoering door boomkorvisserij met wekkerkettingen en garnalenvisserij enige effecten heeft op het habitattype H1110b en de drie eendensoorten. Het beperken van de toegang tot specifieke zones in de Noordzeekustzone voor bepaalde activiteiten, kan dan wellicht een gunstig effect hebben op de instandhoudingsdoelstellingen van het gebied. De vraag is of en in welke mate het voorliggende toegangsbeperkingsbesluit, en de daarin opgenomen zonering, voorwaarden en tijdpad, bijdraagt aan het behalen van de doelstellingen voor de Noordzeekustzone’’, stelt de StAB. Maar nergens heeft het StAB een concrete ecologische onderbouwing van de visserijbeperkende maatregelen kunnen vinden. ,,Op basis van de rapporten kan hooguit worden gesteld dat mogelijk sprake is van een effect van deze (visserij)activiteiten op de instandhoudingsdoelstellingen en in ieder geval zonder dat duidelijk is hoe groot dat effect is.’’

Op zichzelf vindt het  StAB het overigens niet vreemd dat de IMARES-rapporten geen analyse bevatten van de toegangsbeperkende maatregelen en de mogelijke effecten van de visserij. Want die maatregelen zijn immers een uitwerking van het Vibeg-akkoord, aldus de StAB.

Behalve door de noordelijke kustvissers is er ook beroep aangetekend door de vereniging Rederij Noordzeevissers (sportvissersvaartuigen).

Het Natura 2000-gebied Noordzeekustzone vanaf Bergen aan Zee tot Rottumeroog is circa 1.500 km2 groot. Vanaf 1 januari 2016 wordt de boomkorvisserij met wekkerkettingen daarin verboden.
Middels zonering wordt in het toegangsbeperkingsbesluit de visserij aan banden gelegd.
Zone 1 (145 km2): Onvoorwaardelijk gesloten voor alle visserij.
Zone 2 (216 km2): Verboden voor bodemberoerende visserij, met uitzondering van garnalenvisserij vanaf 2015 (op voorwaarde van een NB-wetvergunning).
Zone 3 (407 km2): Ook ‘innovatiegebieden’ genoemd. Alleen open voor visserij volgens de ‘best beschikbare technieken en visserspraktijk’.



‘Handtekening terugtrekken’
LAUWERSOOG/EMMELOORD – Bezorgde noordelijke vissers kwamen zaterdagmorgen bijeen voor overleg naar aanleiding van het StAB-rapport. ,,Wie is hier nou gek in dit land? Wie dit nog snapt mag het zeggen’’, zegt Matthijs van der Ploeg (CPO De Rousant) zich af. De luide oproep van de aanwezige garnalenvissers aan Vissersbond en VisNed is om hun handtekeningen onder het Vibeg-akkoord van 2011 terug te trekken. 

Vissersbondvoorzitter Johan Nooitgedagt wil eerst een reactie van het ministerie van Economische Zaken. ,,Kijk, wij hebben niet getekend omdat we zo graag gesloten gebieden willen hebben. Dat hebben we juist gedaan om ruimte voor de visserij te behouden, want de dreiging om voor de kant te raken was niet mis. Die dreiging is nog steeds niet weg. Achtergrond van het Vibeg-akkoord is om bij de Raad van State weg te blijven en door samenwerking maatschappelijk draagvlak te winnen. Duidelijk zal zijn: als er geen gesloten gebieden nodig zijn, dan moeten we dat ook niet willen en zal het ook niet gebeuren. Het gaat nog steeds om belangenbehartiging hóór! In september zal duidelijk worden of de Raad van State het advies van de StAB heeft overgenomen. Het ministerie van EZ heeft de sector gezegd de ecologische onderbouwing zorgvuldiger en opnieuw te presenteren’’